تبلیغات
نمین Namin - آداب حج

نمین Namin

نمین، شهر فرهنگ و ادب

 

آداب سفر حج

هر سال هزاران انسان از سراسر دنیا  برای انجام مراسم حج (تمتع و یا عمره)  به  سر زمین وحی (کشور  عربستان) راهی می شوند.  هر یک از زائران  بیت الله الحرام  به این سفر  دیدگاه های متفاوتی دارند که هر یک از این دیدگاه ها بستگی  به میزان آگاهی  و شناخت  زائران دارد.  بر اساس  این آگاهی است که زائران بیت الله الحرام با حجی مقبول  و مبرور و پیروزمندانه به شهر و دیار خود بر می گردند  و گروهی از زائران نیز با حج غیر مقبول در درگاه ایزد منان  به موطن و  زادگاه و خود  بر می گردند. این افراد همانند انسان های به  خواب رفته ای  هستند که یک دفعه از خواب بیدار می شوند  که کار از کار گذشته. از حج برگشته اند و لی مناسک حج را به درستی نتوانسته اند انجام دهند؛ هزاران افسوس می خورند که ای کاش با اطلاعات و دانش و آگاهی بیشتری به سرزمین وحی می رفتند و اوقات گرانبهایشان را در کوچه بازار های مکه و مدینه ، با خرید جنس های بنجل  و درجه سه چینی تلف نمی کردندو ...

 برای آگاهی بیشتر زائران محترم بیت الله الحرام نکته هایی را که بزرگان دین  بیان داشته اند  جهت امعان نظر و عنایت  زائران واقعی جلب می نماید.

·       هدفداری در مسافرت: پیامبر(ص) فرمود: «مسافرت کنید تا سالم بمانید.»

 امام صادق (ع) فرمود: « در حکمت آل داود آمده است: انسان عاقل را سزاوار است  که جز با سه هدف به مسافرت نرود: 1- توشه برای فردای قیامت بر گیرد. 2- مخارج زندگی را را تامین و ترمیم نماید. 3- ار راه حلال لذّت ببرد.»

·       توبه و استغفار:  پیش ار سفر و راهیابی به بارگاه  خداوندی  با توبه تمام پلیدی ها و... را از خود بزداید. و گذشته سیاه و آلوده خود را با آب توبه بشوید.

امام صادق (ع) فرمود: قصد حج کردی با آب توبه ی خالص، گناهانت را بشوی و لباس راستی و پاکی و خضوع و خشوع بر تن کن.»

در قرآن نیز خطاب به مومنان آمده است: « ای ایمان آورندگان، به درگاه خدا توبه کنید، توبه ای از روی اخلاص که بازگشت به گناه در آن نباشد. (سوره تحریم آیه 8)

·       وصیّت: مسافرت از آنجا که ممکن است با خطر روبرو شود و جان زائر به خطر افتد  لازم است که مسافر وصیت کند. امام صادق 0ع) فرمود : « کسی که بر مرکبی سوار می شود لازم است وصیت کند.»

·       اخلاص در نیّت:  سالکان این  طریق ، لازم است با نیتی خالص و جانی پاک ، در سرزمین وحی گام نهند، آنان که دل به دیگری سپرده اند به قرب حق راه پیدا  نمی کنند.

·       زاد و توشه حلال:حاجی باید زاد و توشه ی راه را از مال حلال تهیه کند.  پیامبر (ص) فرمود: خداوند پاکیزه است جز پاکیزه را نمی پذیرد.

·       چشم به مال دیگران نداشتن: حاجی سزاوار است، چشم از مال دیگران برداشته ، حج را عزتمندانه بجای آورد.

·       تامین مخارج زن و فرزند: قبل از سفر لازم است، حاجی مخارج زندگی زن و فرزندانش را تامین کند، سپس به حج برود.

·       انتخاب زمان مناسب: شنبه از بهترین روزها برای آغاز سفر است.

·       غسل :  مستحب است در آستانه حرکت غسل کند  و نیت غسل را، توبه، حاجت، زیارت، طلب خیر نماز و دعا قرار دهد و اگر روز جمعهاست غسل جمعه را نیز  به نیت اضافه نموده، برای همه ی آنها  یک غسل انجام دهد.

·       صدقه: مستحباست مسافر در آغاز حرکت صدقه  دهد و آیه الکرسی بخواند.

·       بی خبر به مسافرت نرفتن:  امام صادق (ع)  به نقل از پیامبر (ص)فرموده اند: « مسلمانی که قصد مسافرت دارد باید برادران دینی خود را از قصد خویش آگاه سازد و متقابلاً  این حق را ایجاد می کند که موقع بازگشت برادران ایمانی  به دیدار اوبیایند.»

·       بدرقه ی مسافر: مستحب است که مسافر را دوستان و بستگانش بدرقه کنند.

·       انتخاب همراه: لذت سفر آنگاه افزون خواهد شد که انسان، رفیق و همنشین صمیمی  برای خود برگزیند تا سختی های سفر بر او هموار گردد. پیامیر (ص) می فرمود:  ابتدا رفیق راه را انتخاب کنید آنگاه مسافرت بنمایید.

·       هم شانی در مسافرت: همراهانی هم شأن و منزلت خود انتخاب نمایید.

·        یادآوری نعمت های خداوند: راهی حج،  آنگاه که سوار بر مرکب می شود، مستحب است نعمت های خدا را که خداوند متعال به او عطا نموده یادآوری نماید.

·       دعا وذکر در حال حرکت: در تمامی مراحل طی طریق به  سرزمین وحی دعا وذکر باید ورد زبان مسافر بیت الله الحرام باشد.  خواندن آیه الکرسی مسافر را از هر بلایی مصون می دارد. 

·       مسافرت درشب: انتخاب شب برای مسافرت توصیه ی رسول اکرم (ص)  است.

·       شرکت در هزینه ها: مستحب است مسافران همدل، پول و توشه ی خود و همراهان را یکجا جمع نموده، سپس از آن برداشت کرده، خرج کنند.

·       حفظ پول و اثاثیه:  مسافر باید حافظ و نگهبان پول و اثاثیه خود باشد  تا در طول سفر دچار مشکل نشود.

·       همراه داشتن مواد خوراکی: مسافر در سفر، از پاکیزه ترین خوراکی ها و بهترین مواد؛ همچون بادام، شکر و آرد نرم ، توشه بردارد. امام صادق (ع) فرمود: « جوانمردی در سفر عبارت است از فراوانی و خوبی توشه و بذل و بخشش آن به همراهان و پنهان نگهداشتن اسرار همسفران .....»

·       نیازمندی های سفر: مستجب است نیازمندی های سفر را همچون: آینه، شانه، مسواک، دارو، درفش و نخ، سرپایی، ظرف آب، لباس، و...  با خود بردارد.

·       لباس تمیز پوشیدن: حاجیان باید لباس خود را همیشه تمیز نگهدارند. علی (ع) فرمود: «لباس تمیز غم و اندوه را می برد.»

·       شستن دست قبلاز غذا: حاجی برای این که گرفتار بیماری نشود دست ها را قبل از خوردن غذا بشوید. در روایت آمده است شستن دست ها قبل از غذا، ناداری و غم را از بین می برد، از فرسودگی جسم جلوگیری نموده، روزی انسان را افزون می کند.

·       شروع به غذا با نام خداوند: غذا را با نام خدا- بسم الله- آغاز نموده و پس از پایان نیز الحمدلله  گفته و خدا را به خاطر نعمت هایش سپاس گویند.

·       شیوه ی غذا خوردن: از غذاهایی که در ظرف های نزدیک قرار دارد استفاده کنند. که این فرموده حضرت رسول اکرم (ص) است که فرمودند: هر یک از شما به هنگام غذا خوردن از آنچه نزدیکتان هست بخورید و استفاده کنید.

·       پرخوری: برای بهره وری معنوی از سفرالهی و معنوی حج لازم است از پرخوری پرهیز شود. شکم سیر، انسان را از راز و نیاز با خدا و عبادت بازداشته طغیان به همراه خواهد داشت.

·       پرهیز از اسراف و تبذیر: از اسراف وتبذیر پرهیز کرده، نعمت های خداوند را دور نریزند.

·       خدمت به حاجیان: مستحب است مسافر به همراهان خود در طول سفر کمک کند. رسول خدا (ص) فرمود: کسی که مسافر مومن را یاری دهد، خداوند هفتاد و سه گرفتاری او را حل می کند.

·       آزار ندان دیگران: مسافر هر کجا که وارد شد آنجا که جای خالی هست بنشیند و با حرکت در میان جمعیت دیگران را به زحمت نیندازد.

·       حل مشکل: در طول سفر اگر یکی از همسفران کمک بخواهد باید یاری اش کرد که این دارای ثوابی بس بزرگ است.

·       خیر خواهی: تنسانها از نظر جسمی و روحی با یکدیگر متفاوتند، این تفاوت ها در رفتار مردم بخوبی مشخص است؛ از این رو نمی توان از همه  به یکسان توقع داشت. برخی آن چنان در غفلتند که حتی درحرمین شریفین به دنبال انیا و مظاهر آن  می گردند. این گونه افراد زا گاهی با یک برخورد صحیح و یک تذکر ناصحانه می توان از خواب غفلت بیدار کرد لذا سعی کنید خیر خواه دیگران باشید.

·       جوانمردی در سفر: مستحب است مسافران در سفر، جوانمردی از خود نشان دهند.

·       عبادت خدا: حرمین شریفین بهترین مکان ها روی کره ی زمین برای عبادت خداوند است. اگر این عبادت همراه با اخلاص صورت پذیرد یقین مورد پذیرش حق قرار می گیرد.

·       اقامه نماز: لقمان حکیم در وصییتش به فرزند خود گفت: فرزندم آنگاه که وقت نماز فرا رسید، آن را بخاطر چیزی تاخیر مینداز، نماز را بجای آر و خود را از دَیْن رها ساز، نماز را به جماعت بخوان گرچه مکان برای نماز تنگ باشد، «گویی بر نوک نیزه ایستاده ای»

·       نماز خواندن در مساجد: یک رکعت نماز در مسجد النبی(ص) ثواب یکهزار رکعت و در مسجدالحرام ده هزار رکعت پاداش دارد.

·       رو به قبله نشستن: هنگام نشستن تا آنجا که امکان دارد رو به قبله بنشینند.پشت به قبله بودن در مسجدالحرام  ناپسند و آنها را از نگاه به کعبه محروم می کند.

·       رعایت اخلاق اسلامی: زائران باید در برخورد با دیگر مسلمانان، اخلاق اسلامی را رعایت نموده، به  آنها عاطفه و محبت نشان دهند.

·       مراعات حال دیگران: در تابستان و در هوای گرم، در صفوف نماز جماعت و یا جلساتی که حاجیان شرکت می کنند، شایسته است مراعات حال دیگران را بکنند. پیامبر(ص) فرمود: سزاوار است نشستگان در تابستان بگونه ای بنشینند که میان هر دو نفر یک ذراع فاصله باشد تا گرفتار رنج و زحمت نشوند.

·       گرامی داشتن همراهان: امام باقر (ع) فرمود: یاران خود را بزرگ بدارید و آنان را احترام کرده گرامی بدارید، و به یکدیگر هجوم نبرید و به هم زبان نزنید... و بندگان با اخلاص خدا باشید.

·       سلام به دیگران : انس و علاقه دینی یکیاز زیباترین ارمغان های اسلام به مردم است و سلام در ایجاد ارتباط و علاقه نقش بسزایی دارد.  به همسفران سالخورده چه مردان و چه زنان احترام بگذارید.

·       سوء ظن ایجاد نکردن: آنگاه که در جمع نشسته اید با یکدیگر درگوشی صحبت نکنید.  اینکار، ایجاد بدگمانی نموده، دل ها را از هم جدا می کند.

·       ناسازگار نبودن: انسان هر چه قوی باشد باز ممکن است اشتباهات، نارسایی ها، و مشکلاتی در در کارش پدید آید، از این رو کم حوصلگی، بهانه گیری و ناسازگاری در این گونه موارد، امر ناپسند و خلاف مروت است.

·       لغزشها را به رخ نکشیدن:  امام باقر و امام صادق علیهما السلام  فرموده اند: « نزدیکترین حالت بنده ی خدا به کفر آن است که با مردی برادر دینی باشد و خطاها و لغزشهای او را شمرده (یادداشت کند) تا روزی او را بخاطر آن کارها سرزنش نماید...»

·       خیر خواهی: امام باقر (ع) فرمود: خیر خواهی مومن بر مومن واجب است. پیامبر خدا (ص)  نیز فرمود: « بزرگترین مردم از نظر منزلت و مقام در روز قیامت، کسی است که در روی کره ی زمین برای خیر خواهی و نصیحت خلق خدا بیشتر تلاش کند.»

·       وفاداری: امام سجاد (ع) هنگام رحلت به فرزندش  امام باقر (ع) فرمود: « من با این شتر بیست مرتبه به حج رفتهام، اما به او تازیانهای نزده ام، هنگامی که او مرد، لاشه اش را به خاک بسپارید تا درندگان گوشتش را نخورند ... پس آنگاه که شتر مرد امام باقر (ع) گوری بساخت و او را دفن کرد.»

·       زینت تشیع: حاجی ها باید به گونه ای عمل کنند که زینت پیشوایان دینی باشند.

·       ایجاد جاذبه برای تشیع: خوشرفتاری و سلوک اسلامی با دیگر مسلمانان ، آنان را نسبت به تشیع و اهل بیت عصمت و طهارت علاقمند نموده، دلها را به هم نزدیک می کند.

·       مدارا با بیماران: پیامبر(ص) فرمود: اگر یکی از شما در مسافرت بیمار شد تاسه روز نزد او بمانید و او را تنها نگذارید.

·       کوتاهی سفر: مسافران پس از پایان یافت کار و حاجی پس از خاتمهاعمال، زودتر نزد خانواده ی خویش بازگردد.

·       سوغات: هنگام بازگشت از سفر، برای زن و فرزندان خود هدیه ای به همراه بیاورید. امام صادق (ع) فرمودند: « به هر مقدار که توان مالی دارید هر چند یک سنگ، برای زن و فرزندتان هدیه بیاورید.»

·       استقبال از حاجی، هنگام بازگشت: مردم حاجیان را هنگام عزیمت به بیت الله الحرام بدرقه می کنند و پس از مراجعت نیز به استقبال و دیدار آنا می روند. این امری مستحب  محسوب می شود.

·       حج کامل: دیدار با پیامبر(ص) و امام (ع) حج را کامل میکند.

·       ثمرات زیارت: 1- راهیابی به بهشت خدااولین دستاورد زائران عارف است.  2- بهره مندی از شفاعت پیامبر 3- دیدار با پیامبر در بهشت 4- همسایگی با پیامبر در قیامت.  یحیی بن یسار گفت: پس از آن که حج گزاردیم، خدمت امام صادق (ع) رسیدیم، آن حضرت فرمود:« حج گزار خانهی خدا، و زائران قبر پیامبر (ص) و شیعه ی آل محمد بودن (این سه ویژگی) گوارایتان باد.»

 منبع: بر گرفته از کتاب حج در اندیشه ی اسلامی – تالیف سید علی قاضی عسکر